Welk mondmasker gebruik je wanneer? In dit artikel leggen we helder uit wat het verschil is tussen een Type IIR mondmasker, FFP2 masker en FFP3 masker. Je leest wanneer extra ademhalingsbescherming nodig is, wat aerosolvormende handelingen zijn en wanneer je kiest voor een masker met of zonder ventiel.

FFP2, FFP3 of Type IIR mondmasker: wanneer gebruik je welk masker?

Wie verantwoordelijk is voor infectiepreventie binnen een ziekenhuis, kliniek of welke zorginstelling dan ook krijgt vroeg of laat dezelfde vraag: welk mondmasker moeten we gebruiken? Het antwoord lijkt eenvoudig, maar hangt af van verschillende factoren. Niet alleen het type infectie speelt een rol, maar ook de medische handeling, de zorgomgeving en het risico op blootstelling aan aerosolen.

In de praktijk zien we dat termen als Type IIR, FFP2 en FFP3 regelmatig door elkaar worden gebruikt. Deze normen worden vaak seperaat gebruikt, maar er zijn ook wel eens Type IIR FFP2 maskers. Dat is best verwarrend. Toch hebben deze maskers ieder hun eigen functie, beschermingsniveau en regels bij het inzetten.

"Een FFP3 masker is niet automatisch beter dan een FFP2 masker. De juiste keuze hangt af van het infectierisico, de medische handeling en vooral de pasvorm van het masker."

In dit artikel leggen we uit wanneer je welk masker gebruikt en wat de wetenschap zegt over de effectiviteit van ademhalingsbescherming binnen de gezondheidszorg.

Wat is het verschil tussen Type IIR, FFP2 en FFP3 mondmaskers?

Hoewel de maskers qua uiterlijk soms op elkaar lijken, zijn ze ontworpen voor verschillende doeleinden.

Een Type IIR mondmasker is primair bedoeld om de omgeving en patiënt te beschermen tegen druppels afkomstig van de drager. FFP2 en FFP3 maskers zijn respiratoren die juist zijn ontwikkeld om de drager te beschermen tegen aerosolen en luchtgedragen deeltjes.

Wanneer gebruik je een Type IIR mondmasker?

Een Type IIR mondmasker wordt veel gebruikt binnen de dagelijkse patiëntenzorg. Denk aan poliklinieken, verpleegafdelingen, huisartsenpraktijken en cosmetische klinieken.

Dit type masker biedt bescherming tegen druppels en spatten, maar sluit niet volledig af rondom het gezicht. Daardoor biedt het minder bescherming tegen aerosolen dan een FFP2 of FFP3 respirator.

Voor reguliere patiëntcontacten zonder verhoogd aerosolrisico is een Type IIR masker in veel situaties voldoende volgens lokale protocollen.

Waar betekent FFP bij een mondmasker?

FFP staat voor filtering face piece of volledig voor Filtering Face Piece Respirator. Deze term wordt gebruikt om ademhalingsbeschermingsmaskers te classificeren in EN149:2001+A1:2009 normering. De afkorting geeft eigenlijk aan dat het masker filtermateriaal heeft wat onderdeel is van het masker zelf, dit in tegenstelling tot maskers waarbij je het filter zelf kan vervangen zoals bij halfgelaatsmaskers. De classificatie is gebaseerd op de filtratie en toegestane lekkage bij het testen van de norm. Hoe hoger de filtratie hoe hoger het P nummer

Wanneer gebruik je een FFP2 masker ?

Een FFP2 respirator wordt gebruikt wanneer bescherming tegen aerosolen belangrijk wordt. Het masker filtert minimaal 94% van de testdeeltjes en sluit beter aan op het gezicht dan een chirurgisch mondmasker.

Binnen de zorg wordt FFP2 vaak ingezet bij patiënten met respiratoire klachten, infectiepreventiemaatregelen of situaties waarbij langdurig nauw patiëntcontact plaatsvindt.

Veelgebruikte FFP2 maskers zijn onder andere:

• 3M Aura 1862+
• 3M Aura 1872MD
• Allmed FFP2 respiratoren

FFP2 vormt voor veel zorginstellingen de standaard keuze wanneer extra ademhalingsbescherming noodzakelijk is.

Wanneer gebruik je een FFP3 masker?

FFP3 respiratoren bieden het hoogste beschermingsniveau binnen de Europese FFP-classificaties.

Deze maskers worden toegepast wanneer sprake is van een verhoogd risico op blootstelling aan infectieuze aerosolen of wanneer specifieke protocollen een hoger beschermingsniveau voorschrijven.

Voorbeelden hiervan zijn:

• IC-afdelingen
• Isolatiekamers
• Spoedeisende hulp
• Aerosolvormende procedures
• Hoog-risico infectieziekten

FFP3 maskers hebben een aanzienlijk lagere toegestane lekkage dan FFP2 maskers en bieden daardoor een hogere mate van persoonlijke bescherming.

Veelgebruikte FFP3 respiratoren zijn:

• 3M Aura 1863+
• 3M Aura 1873MD
• ZetMask FFP3 NR D
• 3M Aura 9330+

Wat zijn aerosolvormende handelingen?

Aerosolvormende handelingen, ook wel Aerosol Generating Procedures (AGP's) genoemd, zijn medische procedures waarbij kleine deeltjes in de lucht terecht kunnen komen.

Deze deeltjes zijn kleiner dan gewone druppels en kunnen langer in de lucht aanwezig blijven. Hierdoor neemt het risico op blootstelling voor zorgprofessionals toe.

Bekende voorbeelden zijn:

• Intubatie
• Extubatie
• Bronchoscopie
• Verneveltherapie
• Tracheotomie
• CPAP en BiPAP
• Luchtwegsuctie

Bij dit soort handelingen adviseren internationale richtlijnen vaak FFP2 of FFP3 ademhalingsbescherming afhankelijk van het risiconiveau.

Welk masker gebruik je bij verschillende infecties?

Onderstaande tabel geeft een algemeen overzicht van veelvoorkomende infecties en de daarbij gebruikte ademhalingsbescherming. Lokale richtlijnen en infectiepreventieprotocollen blijven altijd leidend.

Wat zegt wetenschappelijk onderzoek?

De afgelopen jaren is veel onderzoek gedaan naar de effectiviteit van ademhalingsbescherming binnen de gezondheidszorg. Met name tijdens de COVID-19-pandemie werd duidelijk hoe belangrijk de juiste keuze van persoonlijke beschermingsmiddelen kan zijn.

Een veel geciteerde studie van Cambridge University Hospitals onderzocht het effect van FFP3 respiratoren onder zorgprofessionals die COVID-patiënten behandelden. Nadat FFP3 respiratoren werden ingevoerd in plaats van chirurgische mondmaskers daalde het risico op werkgerelateerde besmettingen aanzienlijk.

Ook systematische reviews laten zien dat respiratoren zoals FFP2, FFP3 en N95-maskers effectiever zijn dan standaard chirurgische maskers wanneer bescherming tegen aerosolen centraal staat.

"De effectiviteit van een masker wordt niet alleen bepaald door het filtratieniveau, maar vooral door de combinatie van filtratie én pasvorm."

Dit verklaart waarom een goed passend FFP2 masker in de praktijk soms beter kan beschermen dan een slecht passend FFP3 masker.

Waarom is een goede pasvorm zo belangrijk?

Een respirator beschermt alleen optimaal wanneer deze goed aansluit op het gezicht. Zodra lucht langs de neus, wangen of kin naar binnen kan lekken, neemt de beschermende werking direct af.

Daarom adviseren veel ziekenhuizen en arbodiensten om medewerkers een zogenaamde fit check uit te laten voeren voordat zij een FFP-masker gebruiken.

Bij organisaties waar medewerkers structureel met respiratoren werken wordt daarnaast steeds vaker gebruikgemaakt van fit testing. Hierbij wordt gecontroleerd welk type masker het beste aansluit op het gezicht van de gebruiker.

Ook gezichtsbeharing speelt hierbij een belangrijke rol. Een baard kan ervoor zorgen dat een respirator niet volledig afsluit waardoor de beschermingsgraad aanzienlijk afneemt.

Wanneer kies je een masker met ventiel?

Naast het beschermingsniveau speelt ook draagcomfort een belangrijke rol. Zeker wanneer zorgprofessionals een masker gedurende meerdere uren achter elkaar dragen.

Een masker met ventiel voert warmte en vocht sneller af tijdens het uitademen. Hierdoor voelt het masker vaak comfortabeler aan tijdens langdurig gebruik.

Dat is ook de reden waarom modellen zoals de 3M Aura 1872MD, 1873MD en verschillende ZetMask respiratoren beschikbaar zijn met ventiel.

Er zit echter ook een belangrijk verschil tussen maskers met en zonder ventiel.

Wanneer bescherming van patiënten of een steriele omgeving belangrijk is, wordt daarom vaak gekozen voor respiratoren zonder ventiel.

Praktische keuzehulp

Twijfel je welk masker het meest geschikt is? Onderstaande tabel geeft een praktisch overzicht van veelvoorkomende situaties binnen de zorg.

Veelgestelde vragen

Is een FFP3 masker altijd beter dan een FFP2 masker?

Nee. Een FFP3 masker biedt een hoger beschermingsniveau, maar alleen wanneer het goed aansluit op het gezicht. Een goed passend FFP2 masker kan effectiever zijn dan een slecht passend FFP3 masker.

Kan ik een Type IIR masker gebruiken bij aerosolvormende handelingen?

In veel situaties niet. Bij aerosolvormende procedures wordt meestal gekozen voor een FFP2 of FFP3 respirator volgens lokale richtlijnen.

Wat betekent de aanduiding NR D?

NR staat voor niet-herbruikbaar. D betekent dat het masker de Dolomite-test heeft doorstaan, wat wijst op goede filtratieprestaties gedurende de gebruiksperiode.

Wanneer kies ik een masker met ventiel?

Een masker met ventiel wordt vaak gekozen wanneer draagcomfort belangrijk is en de bescherming van de drager centraal staat.

Zijn FFP2 en N95 hetzelfde?

FFP2 en N95 zijn vergelijkbare classificaties met een vergelijkbaar beschermingsniveau, maar vallen onder verschillende normen en certificeringssystemen.

Conclusie

De keuze tussen een Type IIR, FFP2 of FFP3 masker hangt af van de zorgsituatie, het infectierisico en de aard van de werkzaamheden.

Voor standaard patiëntcontact wordt vaak een Type IIR mondmasker gebruikt. Wanneer bescherming tegen aerosolen belangrijk wordt, is een FFP2 respirator vaak de volgende stap. In situaties met een verhoogd risico op blootstelling aan infectieuze aerosolen biedt een FFP3 respirator de hoogste mate van bescherming.

Minstens zo belangrijk als het type masker is de pasvorm. Een goed passend masker vormt de basis van effectieve ademhalingsbescherming.

Bronnen en wetenschappelijke literatuur

• CDC Healthcare Respiratory Protection Program
• CDC Isolation Precautions and Aerosol Generating Procedures
• Ferris et al. – Efficacy of FFP3 Respirators for Prevention of SARS-CoV-2 Infection in Healthcare Workers
• Offeddu et al. – Effectiveness of Masks and Respirators Against Respiratory Infections in Healthcare Workers
• The Lancet – Physical distancing, face masks and eye protection
• Regli et al. – The role of fit testing N95/FFP2/FFP3 masks

Disclaimer: Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor educatieve doeleinden. Lokale infectiepreventierichtlijnen, ziekenhuisprotocollen, RIVM-richtlijnen en professionele medische beoordeling blijven altijd leidend bij de keuze van persoonlijke beschermingsmiddelen.